Yaşlı bakımında püf noktalar

Yaşlılıkla ilgili bazı önemli noktaları akılda tutun. Böylece yaşlı yakınlarınızla yaşamak daha kolaylaşacak…

* Mehmet Onarcan
Evde Bakım Derneği Genel Sekreteri
Life Evde Bakım Genel Müdürü

Yaşlı nüfus oranının yükselmesi, kronik hastalıklardaki artış, kırsal yaşamdan kentsel yaşama geçiş, aile yapısındaki değişiklikler gibi etkenler yaşlılıkta bakım gereksiniminin daha da artmasına sebep oluyor. Bazı ülke örneklerinde yaşlı evleri, bakım evleri gibi kurum içi bakım uygulamalarının ülkemize göre daha yaygın olduğunu gözlemlesek de tüm dünyada bakım ihtiyaçları en çok evde bakım modeli ile karşılanıyor.

Zaten artan yaşlı nüfusla beraber doğan bakım ihtiyacının başka bir modelle karşılanması ülke ekonomileri açısından mümkün gözükmüyor. Dünya Sağlık Örgütü çalışmalarına göre ülkemizde 2050 itibarıyla günlük bakım ihtiyacı olan kişi sayısı 6,6 milyonu bulacak ve Türkiye önümüzdeki 25 yılda bugün yaşlı nüfus bakımından çok daha kalabalık olan Almanya, İngiltere, İtalya gibi ülkelerin önüne geçecek.

Bu bakım ihtiyacının karşılanması ancak evde bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması ile mümkün olabilecek. Ülkemizde mevcut huzurevlerinin kapasitesinin 20 bin civarında olduğunu düşünürsek yaşlıların yüzde 99,6’sının yaşamlarını evde sürdürdüğü sonucuna ulaşıyoruz. Bu alanda yapılan tüm araştırmalar yaşlanan bireylerin kendi doğal ortamlarında yaşamlarını sürdürmeye devam etmek istediklerini, bir takım fizyolojik ya da sağlık problemlerinin ortaya çıkması halinde dahi evlerinde kalmayı tercih ettiklerini gösteriyor. Elbette yaşlıların büyük bir bölümü herhangi bir bakım ihtiyacı olmadan yaşamlarını sürdürmeye devam ediyorlar, ancak yaşlılıkla beraber artan hastalıklar veya ortaya çıkabilecek farkı seviyelerdeki engellilik durumları bakım ihtiyaçlarını ortaya çıkarıyor.

Yaşlıların bakımında aile bireylerinin rolü

Yaşlıların evde bakımında profesyonel hizmet sunuculardan daha çok aile bireyleri ve gönüllüler rol üstleniyor. Evde bakımın sağlık ve sosyal bakım sistemlerinde vazgeçilmez bir hizmet sunum modeli olarak yerleştiği, profesyonel hizmet sunumunun son derece yaygın olduğu ülke örneklerinde bile durum farklı değil. Amerika Birleşik Devletleri’nde 1997 yılında yapılan bir ulusal araştırma hanelerin yaklaşık yüzde 25’inde en az bir bakım veren olduğunu ortaya koydu.

Unutulmaması gereken önemli bir nokta en yakın bir aile bireyi dahi olsa bazı sağlık problemlerinin ortaya çıkması durumunda mutlaka profesyonel destek alınması gerektiği. Ayrıca yaşlılıkla çıkabilecek problemlerin sadece fizyolojik değişimler ya da hastalıklardan ibaret olmadığı, olası psikolojik ihtiyaçların karşılanmasının da son derece önemli olduğu göz ardı edilmemeli. Dolayısıyla profesyonel evde bakım hizmetlerin mutlaka yaygınlaştırılması, bakım veren aile bireylerinin ve gönüllülerin profesyonellerce desteklenmesi ve gözlemlenmesi gerekiyor.

Evde gerekli ortamı yaratmak ve güvenlik

Yaşlıların evde bakımı için en öncelikli gerekliliklerden biri günlük yaşam aktivitelerini ve ihtiyaçlarını herhangi bir bağımlılık olmadan ya da minimum yardım ile sürdürebilmelerini sağlayacak bir ortam yaratmak. Yaşlılıkla beraber gerçekleşen fizyolojik değişiklikler evde kullandığımız bazı mobilyalarda, mutfak ve banyo gibi mekanlarda yeni düzenlemeler yapmamızı gerektirebilecek. Bu düzenlemeler yaşlının kendine yetebilmesini ve daha kolay bir günlük yaşam sürdürmesini sağlamanın yanı sıra evdeki yaşlının güvenliğini sağlamak için de son derece önemli.

Evdeki yaşlıların yaşam kalitesini yükseltebilmek, onlara konforla beraber güvenli çevre de sağlayabilmek için yapılacak düzenlemeler ve alınacak önlemlerin yanı sıra bu amaçla kullanılabilecek ürün ve ekipmanları da araştırmak gerekiyor. Örnek olarak klozet kullanımını kolaylaştıracak bir klozet yükseltici ya da klozetin çevresine yerleştirilebilecek tutunma barları bu günlük aktivitenin herhangi bir yardım almadan gerçekleştirilmesini kolaylaştıracağı gibi düşme riskine karşı da bir önlem olacak. Maalesef ülkemizde bu ihtiyaçların karşılanabilmesi için hizmet sunan profesyonel kurum sayısı neredeyse yok denecek kadar az. İhtiyaç sahibi aileler nereden &c yaşlı bir insana bakmak dünyada yarar bakımından daha önemli bir şey olamaz .Faydası hem bu dünyada hemde öbür dünyada yarar saglayan yaşlı insanlara bakmak hem insanı bakımdan fayda sagladıgı gibi sosyal olarakta rahat bir yaşamın kapılarını aralamaktadır.